Stoïcijnse Praktijk en School

De Praktische Dimensie


'We moeten zo goed mogelijk doen wat in onze macht ligt, en voor de rest met de omstandigheden omgaan zoals ze nu eenmaal zijn. En hoe zijn die omstandigheden dan? Zoals de Natuur ze wil.'

Epictetus (50 - 130)

Er is maar weinig van Zeno en zijn directe opvolgers overgebleven. Een conservatieve schatting stelt dat 99% van alle geschriften uit de oudheid verloren is gegaan, waaronder veel werk van de vroegste Stoïcijnen. We hebben daarentegen wel flink wat werk van de late Stoïcijnen, die in de 1 e eeuw na Christus actief waren. Denkers als Musonius Rufus, Epictetus, Seneca en Marcus Aurelius hebben een consistent gedachtengoed achtergelaten waaruit duidelijk blijkt wat een Stoïcijnse filosofie inhoudt, zowel in theorie als in de praktijk.

Wie wijs, rechtvaardig, moedig en beheerst wil leven heeft werk aan de winkel. We willen graag de opbrengst maar niet de inspanningen die daarvoor nodig zijn. Er moet een hoop aan ons innerlijk geschaafd worden. Een leven lang leren betekent een vloer vol existentiële houtkrullen.

Het begin van elke Stoïcijnse beoefenaar is heel praktisch: weten wat er wel en niet binnen je controle ligt en daar op de juiste wijze naar handelen.

Wat niet binnen je controle ligt zijn je geboorte en dood, ziekte en gezondheid, rijkdom en armoede, je status, de mensen die je tegenkomt of gaat missen, je lichaam en je bezittingen. We kunnen er invloed op uitoefenen, zoals gezond eten, bewegen, hard werken en sparen. Maar we kennen genoeg voorbeelden van goede, gezonde mensen die plotseling alles kwijt kunnen raken: hun werk, hun status, hun gezondheid, hun geliefden en zichzelf. Voor de Stoïcijnen is het dan ook niet verstandig het geluk te zoeken in datgene dat je niet onder controle hebt.

Wat heb je wel onder controle? Volgens Epictetus 'onze overtuigingen, impulsen, ons streven, ons vermijden, in één woord, alles wat tot onze [menselijke] taken behoort... deze zijn van nature vrij, onbelemmerd, ongehinderd.' De Stoïcijnen argumenteren dat we volledige controle hebben over wat we kiezen en hoe we ons verhouden tot de dingen waar we geen controle over hebben. Misschien niet op het moment zelf (bijvoorbeeld als ik griep krijg) maar zeker als ik mijzelf voorbereid op wat kan komen (bijvoorbeeld het griepseizoen).

De Natuur heeft mensen het vermogen gegeven te kiezen voor een goed en sterk karakter en de juiste verhouding tot andere mensen en dieren en de wereld als geheel. Deze keuze is vrij, onbelemmerd en ongehinderd. De uitdaging ligt in het praktisch vormgeven van zo'n houding. Voor de Stoïcijn ligt daarin ook het geluk: de morele keuze kan nooit worden afgepakt. Zo iemand komt nooit iets tekort, verwelkomt wat het leven brengt en geeft in een goede stemming wat het terug vraagt.

Zoals gezegd, een gemakkelijke weg is het niet. Want, zo stelde Epictetus, niet de dingen die ons overkomen maken ons van streek, maar de gedachten die we over die dingen hebben. En die gedachten zijn vaak een bron van grote stress, meent ook de Stoïcijn Seneca (4 v. chr. - 65), omdat we alles verlangen alsof we onsterfelijk zijn en alles vrezen alsof we sterfelijk zijn.

De klassieke Stoïcijnen vergeleken hun filosofie wel met een boomgaard. Het hek om de fruitbomen was te vergelijken met de wijsheid die schadelijke invloeden buiten weet te houden en bomen zal beschermen. De grond waar de bomen in wortelen is de zelfbeheersing - fysiek en mentaal - die zorgt voor een gezonde voedingsbodem. En de vruchten die aan de takken groeien zijn het moedige en rechtvaardige gedrag dat uit een wijze en zelfbeheerste houding voort komen.

Met andere woorden, Stoïcijnen willen geen onverschillige standbeelden zijn, maar bonte, bedrijvige tuinen. Je kunt wel willen opeens zo'n vitale tuin te zijn maar je zult er praktisch en stukje bij beetje aan moeten werken, kennis ontwikkelen over de juiste technieken, met beleid snoeien en ontdekken waar de kansen en valkuilen van jouw tuin liggen.

Wil je meer weten over de Stoïcijnse praxis, voor jezelf of voor een groep, kijk dan eens in DE STOÏCIJNSE PRAKTIJK of DE STOÏCIJNSE SCHOOL. Wil je meer weten over Stoïcijnse Spiritualiteit, klik dan op de link hieronder.

DE SPIRITUELE DIMENSIE