Filosofische Praktijk

Doen Door Denken

 

Socratisch Onderwijs in het Voortgezet Onderwijs

De school leidt jongeren op voor een wereld die er is en tegelijkertijd ook nog niet is. We geven aan hen door wat er is, maar zij zullen er iets mee moeten gaan doen. En wat je doet moet je doordenken. Door boven de situatie uit te stijgen en een bredere blik in te nemen. Een impressie van hoe dat kan gaan in een havo klas:

'Hoe bepaal jij of iets waar is?'
Er ontstaat geroezemoes in de klas. Blijkbaar heeft de vraag direct iets los gemaakt en de eerste reacties laten zich snel van de gezichten aflezen. Wat een gekke vraag. Wat een vervelende vraag. Ja zeg, hoe doe je dat? Staat dat ergens in het boek? Waarheid? Hoe dan?!
De leerlingen gaan een spel spelen. Ze vormen duo's. De ene is de vragensteller, de ander geeft antwoorden. De vragensteller moet elk antwoord in een exacte waarom-vorm terug geven. De uitdaging? Zo lang mogelijk door blijven gaan zonder vast te lopen.



A: 'Hoe bepaal jij of iets waar is?'
B: 'Ik controleer of iets is zoals het is.'
A: 'Waarom controleer je of iets is zoals het is?'
B: 'Dat is toch normaal, dat doet toch iedereen?'
A: 'Nou, niet iedereen doet dat hoor!' (Interventie van docent: 'Let op, alleen waarom-vragen!')
A: 'Waarom is dat normaal?'
B: 'Iedereen wil toch weten of iets waar is als je zegt dat het waar is?'
A: 'Waarom wil iedereen toch weten of iets waar is als je zegt dat het waar is?'
B: 'Uh... Dat weet ik niet.' (Interventie van docent: 'Dat weet je nog niet. Stel de allereerste vraag nog een keer.')
A: 'Hoe bepaal jij of iets waar is?'
B: 'Ik ga kijken of iets een feit is of een mening.'
A: 'Waarom ga jij kijken of iets een feit is of een mening?'
B: 'Ik vind een feit logischer dan een mening. Iedereen heeft wel een mening.'
A: 'Waarom vind jij een feit logischer dan een mening?'
B: 'Een feit is objectief, dat hebben we geleerd bij maatschappijleer.'
A: 'Waarom is een feit objectief?'
B: 'Ja, eh... dat had iets met wetenschap te maken, geloof ik.'
A: 'Waarom heeft dat iets met wetenschap te maken?'
B: 'Wetenschap zegt wat de waarheid is.'
A: 'Waarom zegt wetenschap wat waar is?' (Docent besluit niet te interveniëren.)
B: 'Ja nou, dat doen ze gewoon, oké?'

In het onderwijs maken we vaak onterecht een verschil tussen vaardigheden en kennis, alsof het ene de vorm is en het andere de inhoud. Maar echt leren is samen in beweging zijn. Iets echt kunnen is ook iets echt kennen en omgekeerd. En dat geldt voor elk vakgebied, of het nu gaat om Aardrijkskunde, Scheikunde, Maatschappijleer of Economie.

Het bovenstaande spel is niet het hoofdgerecht van Socratisch Onderwijs, maar de appetizer. Nieuwsgierig naar wat er allemaal op het menu kan staan als de hersenen zijn opgewarmd? Nodig me dan uit voor een kop koffie (zwart) via het contactformulier! Of wilt u juist eens kijken op welke manier uw docententeam met Socratisch Onderwijs aan de slag kan? Ik drink hem nog steeds zwart!