2019-01-14

Do the Feynman

Leestijd 3 - 5 minuten


Het vervelende van clichés is dat ze soms gewoon waar zijn. In het onderwijs geldt het cliché dat niemand zoveel leert als de docent. Hij maakt complexe vraagstukken en problemen begrijpelijk, verwoordt en her-denkt de materie keer op keer en blijft kauwen op vragen die door leerlingen zijn gesteld. De docent is in onderwijs overdrive.

Helaas wordt met deze waarheid te weinig gewerkt. Het komt niet vaak voor dat scholieren zelf verantwoordelijkheid nemen voor een vraagstuk, onderzoeken, uitleggen en vragen beantwoorden van klasgenoten. Het is nog steeds de docent die vertelt en zendt en de leerling die luistert en ontvangt.

En ik begrijp als geen ander waarom. Voor een docent is het gewoon heerlijk om een publiek te hebben, om te vertellen, om duidelijk te maken waarom iets zo belangrijk of invloedrijk is geweest. Daar hoef je niet cynisch over te doen, dat is wat het mede tot een mooi vak maakt. En daardoor is het voor ons ook moeilijk om het initiatief uit handen te geven.

Afgelopen week gaf ik een workshop aan docenten over hoe je leerlingen op verantwoorde wijze los kunt laten. Je wilt je leerlingen kennis meegeven, dingen leren, maar je wilt niet het werk voor ze doen.

Een goede manier om het werk uit handen te geven is een techniek van de eigenzinnige natuurkundige Richard Feynman (1918 – 1988). Feynman sprak vaak over ‘the pleasure of finding things out’. Lekker zelf dingen uit dokteren en ontdekken. Iets begrijpen is een uitzonderlijk plezierige ervaring! Niet alleen het resultaat, maar ook de weg daar naartoe, of deze nu moeizaam en kronkelig is geweest (gevoel van trots of prestatie) of juist vloeiend en intuïtief (gevoel van flow).

De techniek gaat als volgt. Feynman was er van overtuigd dat hij alles kon leren wat hij wilde, mits er maar een expert was die het hem begrijpelijk genoeg kon uitleggen. ‘Explain it to me like I’m a five year old.’ Om dat te kunnen doen moet de expert de materie zelf begrijpen, het in het geheugen voorhanden hebben, concepten kunnen vereenvoudigen en gepaste analogieën kunnen bedenken.

Als een expert eenvoudige of relevante vragen niet kan beantwoorden dan schort het aan haar begrip of geheugen. Het mooie van de techniek is dat door dit ‘falen’ de expert scherp zicht heeft op haar zogenaamde ‘knowledge gaps’. Waar ging het mis, welke concepten moet ik nog eens bestuderen, welke interpretaties moet ik corrigeren of opnieuw verwoorden? Een echte expert kan met kennis van zaken gaten in haar kennis lokaliseren en zo haar expertise vergroten.

De ‘Feynman techniek’ is als een tenniswedstrijd. Om beter te worden heb je een ander nodig die het jou moeilijk maakt. En beiden worden zo betere spelers. Daarom komt deze werkvorm in mijn lessen zeer regelmatig langs. Na een uitleg of bespreking moeten leerlingen in duo’s óf elkaar de stof zo toegankelijk mogelijk uitleggen, óf een probleemstelling naar aanleiding van de stof verhelderen. En dan wisselen ze van rol. Of beginnen opnieuw. En daarna nog eens.
Elke docent kent ‘the pleasure of finding things out’. Maar leerlingen kennen dat genot ook, al ligt het soms begraven onder de werk- en toetsdruk van alledag.

Dus ‘Do the Feynman’ en leun eens achterover om te genieten van al die experts die werken aan hun ‘knowledge gaps’. Het werkt echt.

Admin - 09:21:01 @ onderwijs | Een opmerking toevoegen